UzNuts

Мамлакатимизнинг лалми, тоғли ва тоғолди ҳудудларида ёнғоқ ўсимлигини барпо қилиш учун ўн минглаб гектар табиий ерлар мавжуд. Тошкент вилоятининг Бўстонлиқ, Паркент, Оҳангарон, Жиззах вилоятининг Зомин, Бахмал, Фориш, Ғаллаорол, Қашқадарё вилоятининг Деҳқонобод, Шаҳрисабз, Китоби, Сурхондарё вилоятининг Денов, Бойсун туманлари ва бошқа тоғолди ҳудудларида ёнғоқзорлар барпо этиш мумкин.
Ёнғоқ дарахти катталиги, чиройлилиги, узоқ яшаши билан бошқа дарахтлардан фарқ қилади. Ўзбекистоннинг деярли барча вилоятларида ёнғоқ сувли ерда ўстирилади. Аммо, унинг ривожланиши учун йилига ёғингарчилик 600 мм.дан кам бўлмаган, денгиз сатҳидан то 1800 метргача бўлган баландликларда ҳам ўсади.

Ёнгоқ дарахтининг бўйи 25–30 метргача, танасининг йўғонлиги 2 метргача етади. Ёнғоқ ёруғсевар ўсимлик бўлиб, у ёлғиз ёки сийрак ўсганда яхши ривожланади. Ёнғоқ бир уйлик, икки жинсли ўсимлик бўлиб, оталик ва оналик гуллари алоҳида-алоҳида ривожланади. Апрелнинг иккинчи ярми, май ойи бошида гуллайди. Баъзи навларида олдин оталик гули, кейин эса оналик гули етилади, баъзиларида бу ҳолнинг аксини учратиш мумкин. Иккала жинснинг бир вақтда гуллаши камдан-кам учрайди. Шунинг учун ҳам ёнғоқ асосан четдан чангланади.
Ёнғоқ ривожланиши учун тупроққа унча талабчан эмас. У нами етарли бўлган ҳар қандай тупроқда, тошлоқ ерларда ҳам ўсаверади, -25°С совуққа бардош беради.
Дастлабки йиллари ёнғоқнинг ўқ илдизи кучли ривожланиб, 4 метр чуқурликкача боради. Катта ёшдаги дарахтларнинг илдиз тизими бутун шох-шаббаси эгаллаб турган жойни эгаллайди.
Ёнғоқ дарахти уруғидан ўсиб чиққан бўлса 8–12 ёшда, пайванд қилинганлари 4–6 ёшида ва баъзи тезпишар (Идеал) навлар 2–3 ёшида ҳосилга киради. Ёнғоқ 50 ёшида тўла кучга киради ҳамда 400–500 йилгача яшайди ва ҳосил беради. Қулай шароитда бир туп ёнғоқ 150–200 кг. гача ва ундан ҳам кўп ҳосил бериши мумкин.


Ёнғоқ кўчатлари кузда ва эрта баҳорда экилади. Ёнғоқ экиладиган майдон 50–60 см чукурлиқда плантаж сўқа билан ҳайдалиб, чизель қилиниб текисланади. Кейин майдонда режа тортилиб кўчат экилади.
Ёнғоқ кўчатлари тоғ ва тоғ олди, лалмикор ерларда 10×8 м; 10×10 м схемасида экилади. Кўчатларни экиш учун 60×60×60 см ҳажмда чуқурлар ковланади.


Ёнғоқ кўчати кузда экилса яхши натижа беради. Эрта баҳорда имконият борича кўчатни эртароқ ўтказиш керак.
Ёнғоқ суғорилмайдиган ён бағирларда тупроқда яхши нам тўплаш ва машиналардан фойдаланиш имконини берадиган террасаларга ёки сув тўпланиб қолмайдиган, ҳажми 1×1,5 метрдан кам бўлмаган майдонларга экилади.


Ёнғоқ илдизи жуда нозик бўлади, у ҳатто бир ёшлигида ҳам жойдан-жойга кўчириб ўтказилганда заифлашиб ўсади. Бундан ташқари кўчат кўчатзордан олиниб, қуёш яхши тушиб турадиган очиқ жойга ўтказилса, танасининг пастки қисмини офтоб уриши мумкин. Шунинг учун лалмикор ерларга кўчат ўтказмасдан, бир йўла ёнғоқнинг уруғидан эккан маъқул. Ўз жойида ўстирилган ўсимлик чуқур илдиз отиб, курғоқчиликка чидамли бўлади. Бу лалмикор ерларда ниҳоятда аҳамиятли.


Ёнғоқ дарахтини парвариш қилиш асосан суғоришдан иборатдир. Ўсиш даврида камида 6–7 марта суғориш зарур. Ҳар гал суғоришдан сўнг тупроқ юмшатилади ҳамда бегона ўтлардан тозаланади.


Ҳосилга кирган ёнғоқзорларга ҳар йили соф ҳолда 90–120 кг азот, 60–90 кг фосфор ўғитлари солинади ёки 3 йилда бир марта гектарига 30–40 т ҳисобида фосфорли ўғитлар ҳамда гўнг кузда, азотли ўғитлар эрта баҳорда солинади.


Янги боғлар, ёнғоқзорлар барпо этишни кузнинг биринчи совуқ тушгунига қадар тугаллаш зарур. Имкон даражасида янги экилган ёнғоқ кўчатлари атрофига чириган гўнг солиб, мульчалаб қўйилса, янги ниҳолларнинг илдизи совуқдан ҳимояланади, баҳорда яхши кўкариб, тез ўсади.


Уюшма ахборот хизмати

Ассоциация Ореховодства Узбекистана

Локация Ассоциации Ореховодства Узбекистана